အေင်ဒိယ သမုဒ္ဒရာႏ (အဲင်းကလေတ်: Indian Ocean) နဝ်ꩻ ကမ္ဘာႏလောင်း ကအဝ်ႏဒါႏ သမုဒ္ဒရာႏတန် (၅)ဖြုံႏအကို ထွာတတိယအတန်သွတ်ꩻ သမုဒ္ဒရာႏတဲင် အဝ်ႏဒို့ꩻတခြို့ခါꩻ ကမ္ဘာႏဟံႏခိုႏ ထီနမ်း (၁၉.၈%) စတုရန်းကီလိုမီတာ ၇၀,၅၆၀,၀၀၀ (စတုရန်းမဲင်ႏ ၂၇,၂၄၀,၀၀၀) သွူ။[၅] ဖဲ့ꩻတွို့ꩻနဝ်ꩻ အာဖရိက၊ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏနဝ်ꩻ အဉ်ဒိုဆုဲင်းနား သန်းဒါးကွန် တောမ်ႏ ဩသတေးလျ၊ ဖဲ့ꩻထင်ꩻနဝ်ꩻ အာသျ၊ ဖဲ့ꩻနဝ်နဝ်ꩻ အခဝ်နဝ် သမုဒ္ဒရာႏ တောမ်ႏ အာတန်တိကတွိုက်ဖုံႏ အဝ်ႏခူရောင်ꩻခါꩻနဝ်ꩻသွူ။[၆] အေင်ဒိယ သမုဒ္ဒရာႏယိုအကို အဝ်ႏဖဖြယ်ခါꩻသမ်း ဒေႏသအလွောက်ꩻ ပင်ႏလယ်ႏဖုံႏကထွာဒါႏ အာရေးဗီးယား ပင်ႏလယ်ႏလာကာဒုဲက် ပင်ႏလယ်ႏဗဉ်းကလား ပင်ႏလယ်ႏအော်ႏ တောမ်ႏ အန်ဒမန် ပင်ႏလယ်ႏဖုံႏ နုဲင်းယိုသွူ။

အေင်ဒိယ သမုဒ္ဒရာႏ
Indian Ocean-CIA WFB Map.png
အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ရေအားလျှပ်စစ်အဖွဲ့အစည်း၏ အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာရဲ့ အတိုင်းအတာ
အဝ်ႏဒါႏခင်ႏလမ်းအာသျနဝ် တောမ်ႏ အာသျခဝ်ကွဉ်ႏနဝ်၊ အာသျခဝ်နဝ်၊ အာဖရိက ခဝ်ကွဉ်ႏထင်ꩻ, အာဖရိက ခဝ်ကွဉ်ႏ တောမ်ႏ အာဖရိကခဝ်နဝ်၊ ဩသတေးလျ
အစွိုးအမျိုꩻသမုဒ္ဒရာႏ
အလုဲင်းသွတ်ꩻအနားဆွာꩻ၉,၆၀၀ km (၆,၀၀၀ mi) (တယ်ႏအာတန်တိက ဗꩻ ဘင်္ဂလားပင်ႏလယ်ႏအော်)[၁]
အလုဲင်းသွတ်ꩻအနားဒွေါင်ႏ၇,၆၀၀ km (၄,၇၀၀ mi) (တယ်ႏအာဖရိက ဗꩻ ဩသတေးလျ)[၁]
ထီမဲ့ငါခိုႏ ဧရိယာႏ၇၀,၅၆၀,၀၀၀ km2 (၂၇,၂၄၀,၀၀၀ sq mi)
ပုင်ႏမဲဉ်ႏအဆုံး၃,၇၄၁ m (၁၂,၂၇၄ ft)
အဆုံးသွတ်ꩻအဆုံး၇,၂၅၈ m (၂၃,၈၁၂ ft)
(ဂျာဗား)
ကမ်းခြေအဆွာꩻ၆၆,၅၂၆ km (၄၁,၃၃၇ mi)[၂]
ဗွော့ꩻရာꩻဝေင်ꩻဖုံႏအဘူဒါဘီ၊ အဲလ်ဒီလစ်၊ အေဒင်၊ ဘန်ကူလူ၊ ကျယ်နိုင်း၊ စစ်တကောင်း၊ စီလာခပ်၊ ကိုလံဘို၊ ကော့စ်ဘဇား၊ ဒမ်မာ၊ ဒါအက်ဆလာမ်၊ ဒိုဟာ၊ ဒူဗုဲင်း၊ ဒါဘန်၊ ဂျော့ခ်ျတောင်း၊ ဂျီခယူဘေဟဲလ်၊ ဟားဖင့်လ်၊ ဘူဂါဒါ၊ ဂျဒ်ဒါ၊ ခါရက်ချိ၊ ခိုချီ၊ ကာလကတ္တား၊ ကူဝိတ်၊ မနန်မာ၊ မန်ဂလို၊ မာပူတို၊ မိုဂါဒစ်ရှူး၊ မွမ်ဘာဆာ၊ မွမ်ဘိုင်း၊ မူစကတ်၊ ပါစီတန်၊ ပါးတန်၊ ပန်နာဂျီ၊ ပါ့ဖော့၊ ဖူးခဲက်၊ ဆူဒန်ဆိပ်ကမ်း၊ ပူဒူးချယ်ရီဆားဘန်၊ ဆိုကိုထရာ၊ ထီရှူးဝနန်ထဘူရာ၊ ဗစ်တိုးရီးယား၊ နိဆားခါးပနန်၊ ရန်ႏတကုင်ႏ
အာႏကွိုꩻအုံနောင်[၃]
ကမ်းခြေအဆွာꩻနဝ်ꩻ တဲက်ထွားခါꩻစဲင်းစဲ့ တိတိကျကျ မွေးတဝ်းသွူသြ။
အေင်ဒိယ သမုဒ္ဒရာႏ၊ en:The World Factbook CIAအစွိုꩻ အွဉ်ႏထွော့ချက်အလꩻ [၄] (blue area), and as defined by the IHO (black outline - excluding marginal waterbodies).

စီꩻပွာꩻရေꩻမွဉ်းဖျင်

အေင်ဒိယ သမုဒ္ဒရာႏနဝ်ꩻ အဓိက အဝ်ႏဆွိုက်သွုပ်ခါꩻဖေႏ အခဝ်ကွဉ်ႏထာႏဝ၊ အာဖရိကတောမ်ႏ အာသျခဝ်ကွဉ်ႏဖုံႏတောမ်ႏ ဥရောပတောမ်ႏ အမေႏရိက ခမ်းထီဖုံႏ ထီပင်ႏလယ်ႏတဖူꩻရဲဉ်ႏဒျာႏသွူ။ အထူꩻအနေႏ ပါသျန်းပင်ႏလယ်ႏထျတောမ်ႏ အဉ်ဒိုနီးသျားခမ်း ရေနံအောင်ကို ကထန်ႏဒါႏ ဓာတ်ထီတောမ်ႏ ဓာတ်ထီကွန်ႏကျံꩻဖုံႏ အဝ်ႏဒင်ႏတောႏလွေꩻသဲင်ꩻအီ ထီပင်ႏလယ်ႏတဖူꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဟုဲက်ဒရိုကာဗွန် ကအဝ်ႏအာဒါႏ အရပ်လဲ့ ထွာဒျာႏ သော်ဒီအရေးဗဗီးယား၊ အီရန်၊ အေင်ဒိယ တောမ်ႏ ဩသတေးလျအခဝ်တွို့ꩻ ဒေႏသထီပင်ႏလယ်ႏကိုနဝ်ꩻသွူ။ အရမ်ꩻအနေႏ ကမ္ဘာႏလောင်း ကထေထန်ႏဒါႏရေနံ ထီပင်ႏလယ်ႏကိုနဝ်ꩻ ထေထန်ႏဒျာႏ အေင်ဒိယ သမုဒ္ဒရာႏထီကိုတဲင် အဝ်ႏစွဉ်ႏ (၄၀%)နဝ်ꩻသွူ။ [၇]

အာႏကွိုꩻမွဉ်းဖျင်

  1. ၁.၀ ၁.၁ Demopoulos, Smith & Tyler 2003, Introduction, p. 219
  2. Keesing & Irvine 2005, Introduction, p. 11–12; Table 1, p.12
  3. CIA World Fact Book 2018
  4. Indian Oceanen:The World Factbooken:Central Intelligence Agency
  5. Eakins & Sharman 2010
  6. 'Indian Ocean' — Merriam-Webster Dictionary Online။ “ocean E of Africa, S of Asia, W of Australia, & N of Antarctica area ab ၇၃,၄၂၇,၇၉၅ စတုရန်း ကီလိုမီတာ (၂၈,၃၅၀,၆၃၀ စတုရန်းမိုင်)”
  7. မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၅)